Onderwerpen  |   Branches  |   Afdelingen  |   Bedrijven  |   FAQ  |   Nieuwsbrief  |   Contact
Whitepaper

De compacte overheid en de cloud

De keuzes van de Rijksoverheid

Download De compacte overheid en de cloud

De Nederlandse regering is druk bezig het aantal benodigde datacenters terug te dringen van 64 naar vier of vijf, met behulp van cloud computing. In deze whitepaper schetst Terremark de mogelijkheden van cloud computing en Infrastructure as a Service-model, implicaties voor compliance en internationale vergelijkingen.

Type
Whitepaper
Datum
mei 2011
Taal
NL
Bedrijf
Onderwerpen:
Branches
Afdelingen
Inhoudsopgave
  • IaaS vs SaaS
  • Betrouwbaarheid
  • Kaders
  • Veiligheid
De compacte overheid en de cloud De keuzes van de Rijksoverheid Haarlem, 2011 Inleiding Terremark is van mening dat er een Nederlands cloud-beleid aan komt. Dit blijkt wel uit de eerste reactie van Minister Donner op de motie Van der Burg. De inzet van cloud computing moet ervoor zorgen dat de Nederlandse overheid de kosten voor haar ICT verregaand kan terugdringen, ondermeer door de consolidatie van haar 64 datacenters tot 4 à 5. Cloud computing heeft de potentie om de overheid te ondersteunen bij het realiseren van substantiële ICT-bezuinigingen, die in de miljarden op jaarbasis kunnen lopen1. Deze besparingen zijn in de optiek van Terremark realiseerbaar. Ze komen grotendeels voort uit de reeds genoemde consolidatie van de eigen datacenters, de oprichting van shared service centra voor het beheer van de IT en het terugdringen van de totale energiekosten. Naast het kostenaspect zal het cloud-model aan de basis dienen te staan voor een iOverheid, waarbinnen op een gecontroleerde en transparante wijze informatie kan worden vergaard en uitgewisseld tussen overheden onderling en tussen de overheid en haar burgers. De hiervoor benodigde IT-infrastructuur dient robuust, schaalbaar en veilig te zijn. Van een iOverheid mag namelijk verwacht worden dat haar dienstverlening altijd beschikbaar is en dat ze expliciet verantwoording aflegt over de data die ze onder haar hoede heeft2. Concluderend zal de discussie over het te volgen cloud-beleid in de optiek van Terremark met beschikbaarheid. Deze kernpunten komen terug in elke dialoog over overheids-clouds, waarbij Terremark steeds vaker betrokken is. Aangezien Nederland binnen Europa voorop loopt met haar plannen voor een cloud computing-beleid, kan het slechts in beperkte mate beroep doen op praktijkervaringen uit andere landen. Ze dient zich te baseren op wetten en richtlijnen vanuit Europa, adviesrapportages en op informatie vanuit Groot-Brittannië, Japan en de Verenigde -beleid gehanteerd wordt. In Nederland zal op korte termijn geëxperimenteerd worden met kleinschalige cloud-diensten om beter zicht te krijgen op cloud-gebruik door de Nederlandse overheid. De nadruk zal hierbij liggen motie Van der Burg. Testen met Software as a Service-achtige oplossingen (SaaS) hebben daarbij in eerste instantie geen prioriteit. De huidige focus is om de cloud voor de landelijke overheid centraal te stellen. Regionale en gemeentelijke overheden zullen zelf mogen beslissen of ze willen aanhaken op de overheidscloud. Dit beeld is voor Terremark herkenbaar. Ook in de Verenigde Staten hanteren overheden een vergelijkbare aanpak, zodat decentrale overheden niet gedwongen worden een keuze te maken waarvoor ze nog niet klaar zijn. 1 Artikel Automatisering Gids, 15 oktober, 2010 De volledige aanpak om deze iOverheid te realiseren komt uitvoerig aan bod in het WRR-rapport iOverheid, gepubliceerd op 15 maart 2011 en te downloaden van http://www.wrr.nl/content.jsp?objectid=5656 2 White Paper De compacte overheid en de cloud Iaas versus SaaS De reeds gememoreerde motie van der Burg is overduidelijk de katalysator geweest in de Nederlandse discussie rond overheidsclouds. Gezien het belang van deze motie uit mei 2010 is het goed de oorspronkelijke strekking van dit verzoek nog even te herhalen: afgelopen jaren belangrijke ontwikkelingen zijn geweest inzake het aanbod van ICT-toepassingen waarbij gebruik wordt gemaakt van het internet, in vaktermen aangeduid als «cloud computing»; overwegende, dat door deze ontwikkelingen de dienstverlening aan burgers en bedrijven en de bedrijfsvoering van de overheid verbetert, de kosten voor het gebruik van IT flink omlaag kunnen en het duurzame gebruik van IT wordt gestimuleerd; overwegende, da samenhangen met deze ontwikkelingen geen onduidelijkheid mag bestaan; verzoekt de regering in navolging van landen als Japan, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten een strategie voor de hele Nederlandse overheid te ontwikkelen voor «cloud computing» en een «cloud First»-strategie waarbij mogelijkheden voor de inrichting van de overheidscloud duidelijk omschreven worden met de bijbehorende voorDeze tekst is aanleiding geweest voor een onafhoudende informatiestroom tot op heden. Ook zijn er tal van consultaties met marktpartijen geweest, waaraan ook Terremark een constructieve strategie maken, dan dienen er heldere kaders te komen met eisen en verplichtingen voor de leveranciers van clouddiensten. Hierin zullen beschikbaarheid en veiligheid - inclusief locatie van de data - bovenaan staan. Eerdere kleinschalige testen met het Google Docs-platform waren uiteindelijk niet positief vanwege het ontbreken van harde toezeggingen van de leverancier omtrent de fysieke locatie van de data3. Deze mag volgens de Europese wetgeving namelijk niet buiten de EU worden opgeslagen. Dit resulteert praktisch in het feit dat het Infrastructure as a Service-model (IaaS) op dit moment voor overheden prevaleert boven het Software as a Service-model. Bij IaaS wordt de IT-infrastructuur van netwerkverbindingen en apparatuur en de virtualisatielaag bij de cloud provider neergelegd. De verantwoordelijkheden voor het OS, applicaties en functionaliteit blijft volledig in handen van de klantorganisatie. Het laat zich typeren als een -model met als belangrijkste verschil dat de focus verschuift van CAPEX naar OPEX. IT-middelen worden niet meer aangeschaft op basis van verwachte capaciteitsgroei dan wel piekbelasting, maar kunnen dynamisch worden bij- en afgeschakeld. De klant investeert niet vooraf, hij betaalt voor daadwerkelijk gebruik van de IT met de garantie dat een ad hoc capaciteitsvraag direct gehonoreerd kan worden. 3 Zie artikel: Google weigert data in Europa te houden op Webwereld: http://webwereld.nl/nieuws/105348/googleweigert-data-in-europa-te-houden.html White Paper De compacte overheid en de cloud Ten overzicht, Infrastructure as a Service is beschikbaar in drie hoofdvarianten: Een publieke cloud geeft gebruikers toegang tot computercapaciteit in een of meerdere datacenters, die wordt gedeeld met verschillende organisaties. De aanwezigheid van derden op hetzelfde platform laat zich met name niet rijmen met de zwaardere beveiligingsstandaarden. Een privé-cloud of virtual private cloud bestaat uit computerarchitecturen die specifiek zijn opgebouwd voor één organisatie, waarbij de bronnen alléén binnen de besloten groep gedeeld worden. De government cloud tenslotte onderscheidt zich door aanvullende overheidseisen op het gebied van beveiliging en dan met name de conformiteit met diverse wetten op het gebied van informatiebeveiliging. Betrouwbaarheid De overheid doet buiten de traditionele media steeds vaker een beroep op internettechnologie om haar burgers te informeren inzake incidenten. Daarvoor worden websites gebruikt, die zeer beperkte middelen behoeven in een standaardsituatie, omdat de bezoekersaantallen zeer gering zullen zijn. Bij een daadwerkelijk incident moeten ze echter in staat zijn grote hoeveelheden bezoekers tegelijk te informeren. Wanneer internet wordt ingezet door de overheid om de burgers te voorzien van actuele informatie gedurende een incident, zal bereikbaarheid namelijk het belangrijkste criterium zijn. De instanties moeten actuele informatie online kunnen plaatsen en belanghebbenden moeten deze letterlijk 24/7 kunnen raadplegen via zowel vaste als mobiele schermen en connecties. De gebeurt wanneer de werkelijk gevraagde rekenkracht de op voorhand ingeschatte en dus ingekochte capaciteit overstijgt. Kan er dan snel voldaan worden aan de vraag naar extra bandbreedte, servers en netwerkapparatuur? -platform een uitstekende manier om de initiële kosten laag te houden. Vanzelfsprekend is het zaak dat de cloud provider duidelijkheid geeft over de mogelijkheden om snel op te schalen en de piekcapaciteit te kunnen leveren zodra deze nodig is. Bijna alle toonaangevende providers maken hierbij gebruik van een API die een gevirtualiseerde omgeving automatisch schaalt op basis van vooraf ingegeven parameters. White Paper De compacte overheid en de cloud Kaderzetting Bij het streven naar een iOverheid is kennisdeling via ketens en netwerken een fundamentele schakel. De recente discussie rond het landelijk EPD heeft het belang dat de Nederlandse politiek hecht aan informatiebeveiliging tussen die ketens en de privacy van de Nederlandse burger daarom een aantal basismaatregelen vereist als kader voor de aangekondigde cloud-strategie. Deze zijn als volgt te benoemen: · Een stelsel van beveiligingsniveaus en daarbij passende maatregelen inclusief een transparant stelsel van toezicht en handhaving tegen diefstal en misbruik van vertrouwelijke gegevens, waarbij het niet van belang is of het concreet gaat om burgergegevens, gegevens van medewerkers of gegevens met economische dan wel strategische waarde. · Heldere Richtlijnen inzake compliance met betrekking tot de cloud, datacenters, web 2.0 en sourcing. · Een overheidsbreed begrip van de waarde van en bedreigingen ten aanzien van de informatie en resources. · Het terugdringen van het aantal internetkoppelingen in combinatie met beter beheer en Maar ook: veilige voorzieningen voor plaats- en tijdonafhankelijke toegang (onder meer thuiswerkvoorzieningen). Integrale aanpak van cybercrime4, waarbij awareness en signalering evenzo benoemd worden als de feitelijk bestijding. Onderzoek naar een betere inrichting van de compartimentering met betrekking tot autorisatie. Een consequent identificatie-, authenticatie- en autorisatiestelsel voor burgers, bedrijven en overheid, alsmede een federatieve toepassing hiervan. · · · Deze maatregelen zijn in lijn met de Strategie Nationale Veiligheid en de Informatiehuishouding, de Architectuur & Standaards-strategie en de ontwikkeling richting de overheid-cloud. De strategie is erop gericht dat de rijksoverheid haar gegevens en de gegevens afkomstig van burgers en bedrijven betrouwbaar opslaat, verwerkt en bewaart. Bescherming van deze veelomvattende overheidsinformatie staat voorop. Maar tegelijkertijd dient de juiste balans gevonden te worden tussen de vier componenten: waarde van informatie, de gewenste toegangellijkheid, de alom aanwezige dreigingen en de beheerskosten . Deze opgave kan alleen worden gerealiseerd als het waarde- en dreigingsbewustzijn bij de rijksoverheid adequaat is. De balans dient overigens reeds in 2015 te zijn benoemd met de implementatie van richtlijnen voor informatiebeveiliging binnen de rijksoverheid als onderdeel van de informatie-infrastructuur. 4 Het rapport De Nationale Cyber Security Strategie (NCSS) is te downloaden van http://ikregeer.nl/document/blg101635 White Paper De compacte overheid en de cloud Veiligheid Terremark erkent het belang van een optimale veiligheidsmaatregelen en investeert bijzonder veel tijd en moeite de kennis op dit terrein up to date te houden. In die context is het dat wordt verwezen naar rapportages van ENISA. Dit agenschap helpt de Europese Commissie, de lidstaten en het bedrijfsleven om netwerk en informatie beveiligingsproblemen aan te pakken, erop te reageren en vooral om deze te voorkomen. ENISA is als een orgaan van expertise opgezet door de EU om specifiek technische en wetenschappelijke taken op het gebied van informatieveiligheid uit te voeren5. Het agentschap helpt ook de Europese Commissie in de voorbereidende technische werkzaamheden voor de actualisering en ontwikkeling van wetgeving op het gebied van communicatie met betrekking tot netwerk- en informatiebeveiliging. In januari publiceerde ENISA het rapport Security & Resilience in Governmental clouds6. Het rapport biedt inzicht in de voor- en nadelen van de verschillende cloud-modellen wat betreft beveiliging en elasticiteit. Daarnaast biedt het een richtlijn voor overheidsinstanties om hun beveiligings- en elasticiteitseisen ten aanzien van de verschillende cloud-modellen te definiëren in de evaluatie ervan. Terremark herkent veel van het rapport en vooral de stelling dat cloud computing functioneel gezien een heel groot deel van de overheidsbehoeften kan invullen. Echter nu al vormen beveiliging en elasticiteit van IT-middelen een grote uitdaging. Met cloud computing komen daar nog een paar bij, waaronder: wet- en regelgeving op het gebied van ondermeer de geografische locatie van overheidsdata. Hoe wordt voorkomen dat informatie terechtkomt op een geografische locatie waar andere wet- en regelgeving geldt inzake gegevensbescherming en privacy? de verschuiving in de balans van verantwoordelijkheden in sleutelfuncties ten aanzien van behoorlijk bestuur en controle over data en het alledaags IT-beheer. Dit laatste wordt onderstreept door het rapport iOverheid van de WRR. Daarin wordt geconcludeerd dat de overheid haar inhoudelijke verantwoordelijkheid moet nemen inzake het gebruik van gedigitaliseerde gegevens van haar burgers. Public clouds zijn volgens het rapport het meest elastisch, bieden de beste datazekerheid en zijn zeer kosteneffectief. Met de inter- en intra-Europese reguleringen in gedachten adviseert ENISA echter om het gebruik hiervan te beperken tot non-kritische applicaties en in de context van een heldere cloud-strategie inclusief de mogelijkheid om snel van public cloud provider te wisselen. Bij een public cloud wordt de geografische locatie van de data namelijk zelden door de provider gegarandeerd. Evenmin wordt er duidelijk inzicht gegeven in de genomen veiligheidsmaatregelen om de data van klanten te beschermen en in de manier waarop problemen met de beveiliging worden opgelost. Overheden moeten in de oriënterende fase hun behoeften in kaart brengen op het gebied van service levels voor dataveiligheid, beschikbaarheidsniveaus, compliancy en vendor lock-in. Deze mapping zal in verregaande mate bepalen welke cloud het best aansluit bij de daadwerkelijke behoefte. Qua architectuur omschrijft het rapport community/government en private clouds als de beste keuze voor overheidsdiensten. Zij bieden het hoogste niveau van behoorlijk bestuur (governance), controle en zichtbaarheid. 5 Meer over ENISA op http://europa.eu/agencies/community_agencies/enisa/index_nl.htm Het volledige rapport is te vinden op http://www.enisa.europa.eu/act/rm/emerging-and-futurerisk/deliverables/security-and-resilience-in-governmental-clouds 6 White Paper De compacte overheid en de cloud Terremark heeft in de Verenigde Staten reeds de nodige ervaring opgedaan met overheden, het in kaart brengen van hun cloud-behoeften en het leveren van kennis voor de mapping. De websites USA.gov en data.gov draaien inmiddels al weer sinds 2009 op de Terremark Enterprise Cloud. USA.gov is een federale overheidsportaal om de burgers te ondersteunen bij een efficiëntere interactie met de overheid door concrete verwijzingen naar verschillende federale, staats- en lokale overheidsdiensten. Daarnaast levert het platform kritische informatie bij nationale rampen. USA.gov werd voorheen intern gevestigd en beheerd. Binnen tien dagen is de website inclusief de backoffice gemigreerd naar een cloud-infrastructuur op het Terremark-platform. De General Services Administration (GSA) kreeg daarbij de benodigde mogelijkheden om te monitoren en rapporteren. De Terremark Enterprise Cloud, zoals deze wordt gebruikt voor de website, voldoet geheel aan de eisen van het FISMA-programma en beschikt over de ISO 27001- en SAS 70certificeringen. Daarnaast biedt het een aantal beveiligingselementen die door Terremark aan de cloud-omgeving op verzoek van de klant zijn toegevoegd en geïntegreerd. Kostenverlaging als bijkomend voordeel De migratie naar de cloud heeft ervoor gezorgd dat GSA niet langer betaalt voor ongebruikte serverruimte terwijl real-time performance richting de gebruikers op niveau blijft. Federaal CIO Vivek Kundra heeft te kennen gegeven dat de jaarlijkse servicekosten zijn teruggebracht van 2,5 miljoen dollar tot 800.000 dollar7 door het gebruik van de Terremark cloud-technologie. Daarnaast biedt de huidige infrastructuur de mogelijkheid om upgrades voor USA.gov door te voeren binnen 24 uur in plaats van de zes maanden die nodig waren in het traditionele ICT-model. Over Terremark Terremark is een wereldwijd actieve aanbieder van IT- infrastructuurdiensten vanuit datacentra in Europa, de Verenigde Staten en Latijns-Amerika. De combinatie van toegang tot massale en diverse netwerkconnectiviteit en beheerde diensten als managed hosting, colocatie, disaster recovery, beveiliging, gegevensopslag en cloud computing wordt geleverd aan zakelijke en overheidsklanten (zoals de eerder gememoreerde USA.gov en data.gov). Dankzij haar gevarieerde klantenkring en inpandige kenniskapitaal is Terremark in staat om op verschillende niveaus complexe vraagstukken te tackelen. Terremark biedt sinds 2008 een IaaS-dienst aan onder de naam Enterprise Cloud. Deze privécloud, ook wel virtual private cloud, is ISO 27001 en SAS 70-gecertificeerd. Terremark ontwierp het platform met de hoogste eisen op het gebied van flexibiliteit, beschikbaarheid en schaalbaarheid in gedachten. De Enterprise Cloud maakt gebruik van de hoogwaardige virtualisatietechnologie van VMware om dit te realiseren. Zo kunnen toepassingen eenvoudig vanuit een eigen datacenter naar het cloud-platform te verplaatsen en vice versa. De Enterprise Cloud beschikt over een beheerplatform om dit geheel transparant uit te voeren en daarmee vendor lock-in8 te voorkomen. 7 8 http://www.datacenterknowledge.com/archives/2010/06/22/government-taps-the-power-of-cloud-computing/ http://webwereld.nl/nieuws/67473/vendor-lock-in-grootste-probleem-cloudhosting.html White Paper De compacte overheid en de cloud Bijlage De algemene argumenten voor en tegen cloud computing Voordelen Eigenschap -model Multi-tenant: bronnen gedeeld met anderen (in de regel derden) Hoog abstractieniveau en de onmiddellijke schaalbaarheid Beter kostenallocatie Hardwareplatform heeft typisch zware overcapaciteit Service levert virtuele machines, geen servers Gevolg Verhoogde ROI met een kortere terugverdientijd. Lagere operationele kosten door efficiënter gebruik van bronnen (gedeelde overhead, braakliggende Versnelde inzet van middelen, een grotere flexibiliteit alsmede een grotere focus op de kernactiviteiten. Meer waarde uit hetzelfde budget als voorheen. Tijdelijk gebruik maken van meer capaciteit dan het basiscontract Geen zorgen meer over hardwareplatform: focus op tegen de bedrijfsvoering aanliggen. Nadelen Eigenschap Daadwerkelijke beschikbaarheid valt soms tegen Gevolg Sommige bij nader onderzoek zo waterdicht niet te zijn; verwachtingen en praktijkervaring komen niet altijd overeen. Negatieve berichtgeving bemoeilijkt de introductie van cloud in een organisatie. De meeste cloud-diensten zijn ontwikkeld om een zo aantrekkelijk mogelijk tarief te bieden waardoor er eigenlijk teveel gebruikers op werken. Bij topdrukte vallen de prestaties tegen. Wetten en regels inzake informatiebeveiliging en persoonlijke gegevens laten zich niet rijmen met veel implementaties van het cloud-concept; de weet niet altijd waar die staat of hoe de beveiliging exact is ingevuld. Cloud-diensten ressorteren primair onder de wetten en regels van het land waar vanuit de dienst wordt geleverd. Er is geen overkoepelend toezicht op regels die de landen gemeen hebben evalueer de samenwerking met iedere potentiële cloudleverancier, ook/juist aangaande dit onderwerp. Cloud computing kan een wildgroei aan virtuele machines genereren; het is immers heel eenvoudig om een probleem het hoofd te bieden door populair uitgedrukt Het gros van de cloud-diensten van vandaag maakt tot op zeker niveau gebruik van vendor-specifieke onderdelen. De uitwisselbaarheid van aanbieders valt daarmee in de praktijk vaak tegen. Prestatieproblemen Wet- en regelgeving inzake data privacy versus- Gebrek aan regelgeving/toezicht Ongekend gemakkelijk servers opleveren Vendor Lock-in White Paper De compacte overheid en de cloud De privé-cloud in relatie tot de bekende voor- en nadelen Eigenschap algemene cloud in relatie tot privé-cloud Voordelen Eigenschap Gevolg Bij privé-clouds geldt een minimumafname (er staat -model immers een platform alleen voor u). Bij gebruik op een wat grotere schaal is dit al snel geen bezwaar meer. Geen derden op het platform maar wel het delen van bronnen tussen de verschillende deelnemende instanties. Van toepassing, maar gezien het besloten karakter van de privé-cloud is voldoende overcapaciteit alleen haalbaar op middelgrote tot grote schaal. Het Rijk kan voldoende zaken in de cloud onderbrengen om aan een reële optie ook binnen de privé-cloud. Geen zorgen meer over hardwareplatform: focus op tegen de bedrijfsvoering aanliggen. (Terremark ondersteunt meer dan 450 besturingssystemen, inclusief Windows Server, Red Hat Enterprise Linux Solaris, SUSE Linux en Ubuntu) Multi-tenant: bronnen gedeeld met anderen (in de regel: derden) Hardwareplatform heeft typisch zware overcapaciteit Service levert virtuele machines, geen servers White Paper De compacte overheid en de cloud Eigenschap algemene cloud in relatie tot privé-cloud Nadelen Eigenschap Daadwerkelijke beschikbaarheid valt soms tegen Gevolg De hardware in een privé-cloud is klantspecifiek: maatwerk op alle niveaus is mogelijk. (Terremarkaanwezige technische voorzieningen. (Terremarkspecifiek:) Binnen de virtuele server-farm zijn geavanceerde te verhogen. Aantal eigen eindgebruikers is bekend. Afstemmen van capaciteit op gewenste piekmogelijkheden is daarom heel goed mogelijk. Ook: directe invloed op de verschillende gebruikers. U kunt bijvoorbeeld in tijden van exceptionele drukte bepaalde gebruikersgroepen geen, of slechts beperkte toegang te geven. (Deels Terremark-specifiek:) Toepassingen die zich minder goed laten overzetten naar cloud, kunt u als fysieke servers laten meedraaien. De technische aanpassingen vinden immers alleen plaats op uw eigen privéinfrastructuur. (Terremark ondersteunt dit). Een privé-cloud biedt u zekerheid waar uw data staat. Het besloten karakter maakt het bovendien mogelijk om aanvullende maatregelen te treffen die niet mogelijk zouden zijn als u een publieke service zou afnemen. De locatie van een privé-cloud is bekend. Uw ander platform/land. Dit beperkt het vooronderzoek aanzienlijk. (Terremark-specifiek:) voor veel huidige klanten werken we in Europa al mee aan allerhande terugkerende audits, onder meer ten behoeve van Exostar. Het staat u vrij om de technische oplossing, de algemene organisatie van Terremark en de oplossingspecifieke processen door te laten lichten en onze conformiteit met de toepasselijke regels te toetsen. Blijft onverminderd van kracht: goede governance is leidend. Terremark-specifieke componenten vindt u alleen in de hardwarelaag die de capaciteit levert waarvan u virtuele machines bouwt, en is een specifieke combinatie van merken en types. Echter, dankzij de de-facto industriestandaard VMware9-technologie kunt u uw logische servers uitstekend migreren naar een alternatieve leverancier (op voorwaarde dat deze ook VMware inzet, wat verreweg de meerderheid van aanbieders doet). Prestatieproblemen Wet- en regelgeving inzake data privacy versus- Gebrek aan regelgeving/toezicht Ongekend gemakkelijk servers opleveren Vendor Lock-in 9 Bezoek voor meer informatie www.vmware.com White Paper De compacte overheid en de cloud
Uitgelichte Whitepaper

De waarheid over mainframes

De waarheid over mainframes

"De meeste organisaties gebruiken geen mainframes meer" wordt vaak gezegd. De waarheid vertelt echter anders. SHARE, de mainframe community, vertegenwoordigt meer dan 20.000 professionals bij ongeveer 2.000 bedrijven (landelijke en lokale overheden, universiteiten, retail,...

IBM Nederland
Whitepapers nieuwsbrief

Wil je op de hoogte blijven van welke whitepapers er zijn toegevoegd aan de Computable IT Knowledgebase? Abonneer je dan op de gratis nieuwsbrief.